12 Kasım 2026
Kandaki Moleküler İzler: Likit Biyopsi Kanser Tanısında Neleri Değiştirebilir?
Bir kan örneği, bazı kanserlerde tümörden kaynaklanan genetik değişikliklere ilişkin ipuçları taşıyabilir. Likit biyopsi olarak adlandırılan yaklaşım, özellikle dolaşımdaki tümör DNA’sının (ctDNA) analizine odaklanmaktadır. Bu yöntem bazı klinik durumlarda tedavi seçiminde kullanılabilse de tek başına bütün kanserleri erken evrede saptayan bir test değildir. Araştırmalar, yöntemin hangi hastalarda en yararlı olacağını belirlemeye devam etmektedir.
Kan dolaşımında yalnızca kan hücreleri bulunmaz; hücrelerden salınan küçük DNA parçaları da dolaşır. Kanserli hücrelerden kaynaklanan DNA parçalarının bir bölümü, tümöre özgü genetik değişiklikler taşıyabilir. Araştırmacılar bu izleri hassas moleküler yöntemlerle analiz ederek tümör hakkında bilgi elde etmeyi amaçlıyor. İşte likit biyopsinin en dikkat çekici yönü, bazı bilgileri yeni bir doku örneği almadan sunabilme potansiyelidir.
Bununla birlikte kan örneğindeki tümör DNA’sı miktarı çok düşük olabilir. Negatif sonuç, hastalık bulunmadığı anlamına gelmez. Üstelik saptanan her genetik değişiklik mutlaka tümörden kaynaklanmaz; bu nedenle sonuçların klinik bağlamda değerlendirilmesi gerekir. ASCO ve College of American Pathologists tarafından yayımlanan ortak değerlendirme, bazı ileri evre kanserlerde klinik yarar gösterilmiş olsa da kullanım alanlarının test ve hastalık türüne göre değiştiğini vurgulamıştır.
Likit biyopsi ile klasik doku biyopsisi birbirinin basit alternatifi değildir. Doku biyopsisi hücrelerin ve dokunun mimarisini ortaya koyarken, kan temelli moleküler testler belirli genetik özellikleri araştırır. Hangi yöntemin kullanılacağı hastalığa, klinik soruya ve doğrulanmış test olanaklarına bağlıdır. Özellikle sağlıklı kişilerde genel kanser taraması amacıyla kullanımı konusunda dikkatli olmak gerekir.
Patoloji laboratuvarlarında örneğin doğru alınması, uygun tüpte saklanması, zamanında işlenmesi ve kalite güvencesi moleküler analizlerin güvenilirliğini etkiler. Bu gelişmeler, Patoloji Laboratuvar Teknikleri alanında eğitim gören öğrenciler için geleneksel histoteknolojiyle moleküler tanı süreçlerinin giderek daha yakın ilişki kurduğunu göstermektedir.
Bununla birlikte kan örneğindeki tümör DNA’sı miktarı çok düşük olabilir. Negatif sonuç, hastalık bulunmadığı anlamına gelmez. Üstelik saptanan her genetik değişiklik mutlaka tümörden kaynaklanmaz; bu nedenle sonuçların klinik bağlamda değerlendirilmesi gerekir. ASCO ve College of American Pathologists tarafından yayımlanan ortak değerlendirme, bazı ileri evre kanserlerde klinik yarar gösterilmiş olsa da kullanım alanlarının test ve hastalık türüne göre değiştiğini vurgulamıştır.
Likit biyopsi ile klasik doku biyopsisi birbirinin basit alternatifi değildir. Doku biyopsisi hücrelerin ve dokunun mimarisini ortaya koyarken, kan temelli moleküler testler belirli genetik özellikleri araştırır. Hangi yöntemin kullanılacağı hastalığa, klinik soruya ve doğrulanmış test olanaklarına bağlıdır. Özellikle sağlıklı kişilerde genel kanser taraması amacıyla kullanımı konusunda dikkatli olmak gerekir.
Patoloji laboratuvarlarında örneğin doğru alınması, uygun tüpte saklanması, zamanında işlenmesi ve kalite güvencesi moleküler analizlerin güvenilirliğini etkiler. Bu gelişmeler, Patoloji Laboratuvar Teknikleri alanında eğitim gören öğrenciler için geleneksel histoteknolojiyle moleküler tanı süreçlerinin giderek daha yakın ilişki kurduğunu göstermektedir.
Dr.Öğretim Üyesi Arzu KAYA KOÇDOĞAN
Kaynaklar
Merker JD, et al. Circulating Tumor DNA Analysis in Patients With Cancer: ASCO and CAP Joint Review. Journal of Clinical Oncology. 2018;36(16):1631–1641. https://doi.org/10.1200/JCO.2017.76.8671
Heitzer E, Haque IS, Roberts CES, Speicher MR. Current and future perspectives of liquid biopsies in genomics-driven oncology. Nature Reviews Genetics. 2019;20:71–88.. https://doi.org/10.1038/s41576-018-0071-5