16 Ekim 2026

Adli Entomotoksikoloji: Ölümün Kimyasal Tanıkları

Adli entomotoksikoloji, ölüm sonrası çürüme sürecinde ceset üzerinde gelişen böceklerin toksikolojik delil olarak kullanılmasını inceleyen disiplinler arası bir araştırma alanıdır. Özellikle geleneksel toksikolojik örneklerin elde edilemediği durumlarda, böcek larvaları aracılığıyla bazı ilaçların, uyuşturucu maddelerin, pestisitlerin ve toksik elementlerin tespit edilmesi mümkün olabilmektedir. Bu yaklaşım, ölüm sonrası geçen sürenin değerlendirilmesine katkı sağlarken toksik maddelerin böcek gelişimi üzerindeki etkilerinin de dikkate alınmasını gerektirmektedir. Güncel araştırmalar, yöntemin adli incelemelerdeki potansiyelini ortaya koymakla birlikte standartlaştırılmış analizlerin ve bilimsel doğrulamanın önemini vurgulamaktadır.

Adli entomotoksikoloji, nekrofaj böceklerin toksikolojik delil olarak değerlendirilmesini

ve organik/inorganik maddelerin bu organizmaların gelişimi, metabolizması ve fizyolojisi

üzerindeki etkilerini inceleyen disiplinler arası bir araştırma alanıdır. Ölüm sonrası otoliz ve

putrefaksiyon süreçleri, kan, idrar ve iç organlar gibi geleneksel toksikolojik örneklerin elde

edilmesini veya güvenilir biçimde analiz edilmesini güçleştirebilir. Buna karşılık çürüyen

dokularla beslenen larvalar, ölen kişinin maruz kaldığı bazı ilaçları, psikoaktif maddeleri,

pestisitleri ve toksik elementleri bünyelerine alabilir. Alanın başlıca iki uygulaması, geleneksel

örneklerin yetersiz kaldığı olgularda bu maddelerin araştırılması ve maddelerin larval

büyümeye etkisinin ölüm sonrası minimum süre (minimum postmortem interval, minPMI)

tahminine yansımalarının değerlendirilmesidir. Bununla birlikte larvada bir bileşiğin

bulunması, tek başına ölüm nedenini, ölümcül dozu veya ölüm anındaki kan konsantrasyonunu

ortaya koymaz. Tür, gelişim evresi, beslenilen doku ve metabolik dönüşümler analitik sonucun

yorumunu belirler (11,14,16,17).

Alanın gelişimi, ileri derecede çürümüş cesetlerde geleneksel toksikolojik materyalin

sınırlı kaldığı adli olgularla başlamıştır. Beyer ve çalışma arkadaşları 1980 yılında cesetten elde

edilen sinek larvalarını analiz ederek fenobarbital tespit etmiş ve larvaların alternatif

toksikolojik örnek olarak kullanılabileceğini göstermiştir. İzleyen yıllarda çürümüş insan

kalıntılarındaki larvalarda bromazepam, levomepromazin, morfin, kodein ve fenobarbital gibi

maddelerin gösterilmesi, bu yaklaşımın kapsamını genişletmiştir. Nolte ve çalışma arkadaşları

ise yaklaşık beş ay kayıp kaldıktan sonra ileri derecede çürümüş olarak bulunan bir erkeğin

cesedinden toplanan Calliphoridae larvalarında kokain ve benzoilekgonin saptamış; bulguları

korunmuş kas dokusundaki sonuçlarla karşılaştırmıştır. Malathion zehirlenmesiyle ilişkili bir

insan olgusunda aynı organofosfatlı insektisitin larvalarda belirlenmesi de pestisitlerin

incelenebileceğini göstermiştir. Başlangıçta vaka bildirimleriyle gelişen yaklaşım, daha sonra

kontrollü besleme deneyleri, analitik validasyon ve toksikokinetik araştırmalarla genişlemiştir

(1,2,4,5,6,7).

Adli entomotoksikolojide en sık incelenen organizmalar Diptera takımının Calliphoridae

ve Sarcophagidae familyalarına aittir. Lucilia sericata, Lucilia cuprina, Calliphora vicina,

Calliphora vomitoria, Chrysomya megacephala, Chrysomya rufifacies ve Sarcophaga türleri

araştırmalarda kullanılan örneklerdir. Morfin, kodein, metadon ve eroin metabolitleri gibi

opioidlerin yanı sıra kokain, metamfetamin, benzodiazepinler, barbitüratlar, antidepresanlar,

antipsikotikler, insektisitler ve toksik elementler entomolojik materyallerde araştırılabilir.

Bununla birlikte larvalar bileşikleri yalnızca depolamaz; alım, eliminasyon ve

biyotransformasyon süreçleri örneklerin kimyasal profilini değiştirebilir. Örneğin kodeinle

beslenen L. sericata larvalarında kodein ile birlikte morfin ve norkodein incelenmiştir. Eroin

eklenmiş besinde yetiştirilen L. cuprina üzerinde yapılan bir deneyde ise morfinin tespiti

gelişim evresine ve maruz kalınan konsantrasyona bağlı değişmiş, erken larva ve pupa

evrelerindeki negatif sonuçların maruziyeti dışlamadığı gösterilmiştir. Bu nedenle tür ve

gelişim evresi belirlenmeden gerçekleştirilen analizlerin yorum gücü sınırlıdır (10,12,15,23).

Toksikolojik sonucun güvenilirliği olay yerinde örneklemeyle başlar. Larva ve pupaların

türleri ile gelişim evreleri kaydedilmeli; olası yüzey kontaminasyonu, koruma yöntemi ve

örneklerin muhafaza koşulları dikkate alınmalıdır. Analizlerde gaz kromatografisi-kütle

spektrometrisi (GC-MS), yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC), sıvı kromatografisi-

tandem kütle spektrometrisi (LC-MS/MS) ve yüksek çözünürlüklü kütle spektrometrisi

kullanılmaktadır. Morfin, kodein, metadon ve ilgili metabolitlerin L. sericata larvalarında

belirlenmesine yönelik UHPLC-FT-MS yönteminin doğrulanması, analitik yöntemin belirli

hedef bileşiklere göre geliştirilmesinin önemini ortaya koymaktadır. Groth ve çalışma

arkadaşlarının diazepam içeren larvalarla gerçekleştirdiği inceleme, öldürme ve saklama

yöntemlerinin toksikolojik analizle morfolojik ölçümleri birlikte etkileyebileceğini

göstermiştir. Daha yeni bir çalışmada iki leş sineği türüne ait larvaların etanol içinde

muhafazasından sonra hem larvaların hem de muhafaza çözeltisinin LC-MS/MS ile analiz

edilebileceği araştırılmıştır. Bununla birlikte yöntemlerin duyarlılık, matriks etkisi, geri

kazanım ve örnek stabilitesi bakımından ayrı ayrı valide edilmesi gerekir (12,13,18).

Toksik maddelerin böcek gelişimine etkileri, entomotoksikolojiyi ölüm sonrası süre

hesaplamalarıyla ilişkilendirir. Kokain içeren dokularla beslenen Boettcherisca peregrina

larvalarında gelişim hızının değiştiği; metamfetamin uygulanmış tavşan dokularıyla beslenen

Parasarcophaga ruficornis larvalarında ise gelişimin ilaç maruziyetinden etkilendiği deneysel

olarak gösterilmiştir. Ancak etki yönü ve büyüklüğü türlere göre değişebilir: Calliphora

vomitoria ile yapılan 2014 tarihli bir araştırmada metamfetaminin yumurtadan ergine gelişimi

uzattığı, maruz bırakılan bireylerin yaklaşık %60'ının pupa döneminde öldüğü ve larva ile

pupaların kontrol grubundan daha iri olduğu bildirilmiştir. Kodeinle beslenen L. sericata

larvalarında da evreye göre değişen gelişimsel sapmalar kaydedilmiştir. Dolayısıyla yalnızca

larval uzunluğa veya standart sıcaklık-gelişim eğrilerine dayanarak yapılan hesaplamalar,

dokuda ksenobiyotik varsa yanıltıcı olabilir; söz konusu maddenin belirli tür ve gelişim

evresindeki etkisi ayrıca değerlendirilmelidir (3,10,14,21,22).

Gerçek adli olgular, entomotoksikolojik tespitin yararını gösterirken nicel yorumun

sınırlarını da ortaya koymaktadır. Amfetaminle ilişkili bir olguda çürümüş insan dokularının

yanı sıra Calliphoridae ve Sarcophagidae örnekleri GC-MS ile incelenmiş ve madde farklı

örneklerde tespit edilmiştir. Buna karşılık 29 otopsi olgusunu kapsayan bir çalışmada

larvalarda çeşitli ilaçların saptanabilmesine rağmen larva ve insan dokularındaki

konsantrasyonlar arasında güvenilir bir nicel ilişki gösterilememiştir. Sadler ve çalışma

arkadaşları, üç intihar olgusundan ilaç içeren kas dokularıyla besledikleri C. vicina larvalarında

amitriptilin, temazepam, trazodon ve trimipramin birikimini izlemiş; beslenmenin sona ermesi

ve pupalaşmayla larvalardaki düzeylerin belirgin biçimde düştüğünü göstermiştir. Diazepam

verilen minyatür domuzlarla yürütülen 2025 tarihli deneysel modelde ise geleneksel örneklerin

kaybolduğu ileri çürüme evrelerinde larvalarda diazepam ve metabolitleri tespit edilebilmiştir.

Bu çalışmalar birlikte değerlendirildiğinde entomolojik örneklerin nitel taramada değerli

olduğu, ancak bunlardan insanın maruz kaldığı doza doğrudan gidilemeyeceği anlaşılmaktadır

(8,9,15,24).

Güncel araştırmalar ksenobiyotiklerin saptanmasının ötesine geçerek böceklerde

biyotransformasyon ve detoksifikasyon mekanizmalarına, türler arası farklılıklara ve örneklerin

standartlaştırılmasına yönelmektedir. Sitokrom P450 enzimleri, glutatyon-S-transferazlar ve

membran taşıyıcıları gibi sistemlerin incelenmesi, larvalardaki metabolit profillerinin neden

insan dokularındakilerle aynı olmadığının anlaşılmasına katkı sağlayabilir. Ayrıca toksikolojik

kullanım alanı yalnızca organik ilaçlarla sınırlı değildir: 2026 yılında C. vicina larvalarıyla

gerçekleştirilen kontrollü çalışmada arsenik, cıva, kadmiyum ve kurşun içeren besin

ortamlarında tüm elementler larvalarda saptanmış; yüksek konsantrasyonlarda büyümenin

baskılandığı ve mortalitenin arttığı, ancak biyobirikimin yalnızca düşük konsantrasyondaki

kadmiyum için doğrulandığı bildirilmiştir. Aynı dönemde tramadolün larval gelişim üzerindeki

etkileri de araştırılmıştır. Gelişen analitik yöntemlere rağmen 2026 tarihli kapsamlı sistematik

derleme, literatürde yöntemsel heterojenlik ve birbiriyle tam örtüşmeyen bulgular bulunduğuna

dikkat çekmektedir. Bu nedenle alanın adli uygulamadaki gücü, tür ve madde özelinde

doğrulanmış toksikokinetik veriler ile standartlaştırılmış örnekleme ve analiz protokollerinin

çoğalmasına bağlıdır (16,17,19,20,25).

Kaynakça

1. Beyer JC, Enos WF, Stajić M. Drug identification through analysis of maggots. Journal of Forensic Sciences. 1980;25(2):411–412. doi:10.1520/JFS12147J.

2. Gunatilake K, Goff ML. Detection of organophosphate poisoning in a putrefying body by analyzing arthropod larvae. Journal of Forensic Sciences. 1989;34(3):714–716. PMID:2738573.

3. Goff ML, Omori AI, Goodbrod JR. Effect of cocaine in tissues on the development rate of Boettcherisca peregrina (Diptera: Sarcophagidae). Journal of Medical Entomology.

1989;26(2):91–93. doi:10.1093/jmedent/26.2.91.

4. Kintz P, Tracqui A, Ludes B, Waller J, Boukhabza A, Mangin P, Lugnier AA, Chaumont AJ. Fly larvae and their relevance in forensic toxicology. American Journal of Forensic Medicine

and Pathology. 1990;11(1):63–65. doi:10.1097/00000433-199003000-00008.

5. Kintz P, Tracqui A, Mangin P. Toxicology and fly larvae on a putrefied cadaver. Journal of the Forensic Science Society. 1990;30(4):243–246. doi:10.1016/S0015-7368(90)73344-0.

6. Nolte KB, Pinder RD, Lord WD. Insect larvae used to detect cocaine poisoning in a decomposed body. Journal of Forensic Sciences. 1992;37(4):1179–1185. PMID:1506834.

7. Kintz P, Tracqui A, Mangin P. Analysis of opiates in fly larvae sampled on a putrefied cadaver. Journal of the Forensic Science Society. 1994;34(2):95–97. doi:10.1016/S0015-

7368(94)72890-5.

8. Tracqui A, Keyser-Tracqui C, Kintz P, Ludes B. Entomotoxicology for the forensic toxicologist: Much ado about nothing? International Journal of Legal Medicine. 2004;118(4):194–196.

doi:10.1007/s00414-004-0442-7.

9. Definis-Gojanović M, Sutlović D, Britvić D, Kokan B. Drug analysis in necrophagous flies and human tissues. Arhiv za Higijenu Rada i Toksikologiju. 2007;58(3):313–316.

doi:10.2478/v10004-007-0022-6.

10. Kharbouche H, Augsburger M, Cherix D, Sporkert F, Giroud C, Wyss C, Champod C, Mangin P. Codeine accumulation and elimination in larvae, pupae, and imago of the blowfly

Lucilia sericata and effects on its development. International Journal of Legal Medicine. 2008;122(3):205–211. doi:10.1007/s00414-007-0217-z.

11. Gosselin M, Wille SMR, Fernandez MDMR, Di Fazio V, Samyn N, De Boeck G, Bourel B. Entomotoxicology, experimental set-up and interpretation for forensic toxicologists. Forensic

Science International. 2011;208:1–9. doi:10.1016/j.forsciint.2010.12.015.

12. Buratti E, Mietti G, Cippitelli M, Cerioni A, Froldi R, Cingolani M, Scendoni R. Detection of three opioids (morphine, codeine and methadone) and their metabolites (6-

monoacetylmorphine and 2-ethylidene-1,5-dimethyl-3,3-diphenylpyrrolidine) in larvae of Lucilia sericata species by UHPLC-TF-MS and validation. Molecules. 2023;28(12):4649.

doi:10.3390/molecules28124649.

13. Groth OC, Strassberger A, Höft V, Schusterbauer I, Rahaus S, Adetimehin AD, Graw M, Villet MH. Exploring unified methods of killing and storing insect samples for forensic

entomotoxicology using diazepam in Lucilia sericata larvae. Forensic Science International. 2024;365:112255. doi:10.1016/j.forsciint.2024.112255.

14. Jain S, Parrott JJ, Javan GT. Exploring the impact of xenobiotic drugs on forensic entomology for accurate post-mortem interval estimation. Frontiers in Insect Science. 2025;4:1411342.

doi:10.3389/finsc.2024.1411342.

15. Groth OC, Pi A, Jensen AE, Reckel F, Hodecek J, Kori Yahia A, Rahaus S, Villet MH, Graw M. Evaluating the value of entomotoxicology in forensic toxicology casework using the first

minipig model. Forensic Toxicology. 2025;43:333–348. doi:10.1007/s11419-025-00728-1.

16. Hou S, Liu Z, Su J, ve diğerleri. Advances in forensic entomotoxicology for decomposed corpses: A review. Insects. 2025;16(7):744. doi:10.3390/insects16070744.

17. Beltrame B, Franceschetti L, Lodetti G, Manelli L, Verzeletti A, Bugelli V. Forensic entomotoxicology: Where are we going? 30 years in a review. Legal Medicine. 2026;83:102843.

doi:10.1016/j.legalmed.2026.102843.

18. Siemon L, Niederegger S, Wissenbach DK. Development of a standardized routine workflow for entomological and toxicological analysis using larvae of two forensically relevant fly

species (Diptera, Calliphoridae). Forensic Science International. 2026;381:112855. doi:10.1016/j.forsciint.2026.112855.

19. Munsami NE, Mukaratirwa S, Tembe D. Experimental effects of paracetamol overdose on the development of forensic insects. Forensic Science, Medicine and Pathology. 2026;22:178–

189. doi:10.1007/s12024-025-01168-4.

20. Hodecek J, ve diğerleri. Tramadol modulates Lucilia sericata development: Clinical larval therapy and forensic insights. Scientific Reports. 2026;16:17961. doi:10.1038/s41598-026-

46732-2.

21. Goff ML, Brown WA, Omori AI. Preliminary observations of the effect of methamphetamine in decomposing tissues on the development rate of Parasarcophaga ruficornis (Diptera:

Sarcophagidae) and implications of this effect on the estimations of postmortem intervals. Journal of Forensic Sciences. 1992;37(3):867–872. doi:10.1520/JFS11999J.

22. Magni PA, Pacini T, Pazzi M, Vincenti M, Dadour IR. Development of a GC-MS method for methamphetamine detection in Calliphora vomitoria L. (Diptera: Calliphoridae). Forensic

Science International. 2014;241:96–101. doi:10.1016/j.forsciint.2014.05.004.

23. Ishak N, Ahmad AH, Mohamad Noor SA, Ahmad A. Detection of heroin metabolites at different developmental stages of Lucilia cuprina (Diptera: Calliphoridae) reared in heroin-treated

meat: a preliminary analysis. Egyptian Journal of Forensic Sciences. 2019;9:65. doi:10.1186/s41935-019-0171-1.

24. Sadler DW, Fuke C, Court F, Pounder DJ. Drug accumulation and elimination in Calliphora vicina larvae. Forensic Science International. 1995;71(3):191–197. doi:10.1016/0379-

0738(94)01663-1.

25. Fialho AC, Branco V, Oliveira-Torres E, Carvalho C, Quintas A, Família C, Mascarenhas P. Detection of arsenic, mercury, cadmium and lead compounds in Calliphora vicina (Diptera:

Calliphoridae) larvae and their potential impact on larval development. Medical and Veterinary Entomology. 2026;40(2):386–395. doi:10.1111/mve.70047.