15 Ekim 2026
ÜÇ BOYUTLU YAZICILAR VE ORTEZLER: KİŞİYE ÖZEL ÜRETİMDE DİJİTAL DÖNÜŞÜM
Ortezler; vücudun belirli bir bölümünü desteklemek, hareketi yönlendirmek, deformitelerin yönetimine yardımcı olmak veya işlevi geliştirmek amacıyla kullanılan dıştan uygulanan cihazlardır. Bir ortezin başarısı, biyomekanik işlevinin yanı sıra kişinin anatomisine, cilt özelliklerine ve günlük yaşam gereksinimlerine uygunluğuna bağlıdır. Üç boyutlu (3D) yazıcılar, bu gereksinimlere yönelik kişiselleştirilmiş tasarım ve üretim olanakları sunarak ortez alanındaki dijital dönüşümün önemli araçlarından biri hâline gelmiştir.
Ölçüden Üretime Dijital Bir Süreç
Geleneksel ortez üretiminde ölçü alma, model oluşturma ve malzemeyi şekillendirme aşamaları önemli bir yer tutar. Üç boyutlu baskı temelli iş akışlarında ise uygun durumlarda vücut bölgesinin geometrisi dijital tarama yöntemleriyle elde edilir. Tarama verileri, bilgisayar destekli tasarım yazılımlarında işlenerek ortezin biçimi, kalınlığı, açıklıkları ve bağlantı noktaları düzenlenir. Hazırlanan model, seçilen baskı yöntemi ve malzemeye göre katmanlar hâlinde üretilir.
Bununla birlikte, anatomik yüzeyin taranması tek başına yeterli değildir. Tasarımın, ortezin hangi işlevi yerine getireceği dikkate alınarak hazırlanması gerekir. Eklem hareket açıklığı, kas kuvveti, deformitenin esnekliği ve yük taşıma gereksinimi gibi klinik bulgular, dijital modelin oluşturulmasında belirleyici olmalıdır. Bu nedenle dijital üretim, klinik değerlendirme ve biyomekanik bilgiyle birlikte yürütülmelidir.
Kişiselleştirmenin Sunduğu Olanaklar
Üç boyutlu yazıcılar; el-bilek ortezleri, ayak-ayak bileği ortezleri ve farklı destekleyici cihazların geliştirilmesinde kullanılabilmektedir. Dijital tasarım sayesinde belirli bölgelerde kalınlık artırılabilir, havalandırma açıklıkları oluşturulabilir ve cihazın geometrisi kullanım amacına göre düzenlenebilir. Ancak malzemenin azaltılması veya açıklıkların artırılması, dayanıklılığı etkileyebileceğinden bu değişiklikler mekanik gereksinimlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Dijital modelin saklanabilmesi, tasarımın yeniden düzenlenmesini ve gerektiğinde tekrar üretilmesini kolaylaştırabilir. Özellikle anatomik değişikliklerin veya büyümenin izlendiği durumlarda bu özellik yararlı olabilir. Yine de yeniden üretim öncesinde güncel ölçülerin ve klinik ihtiyaçların değerlendirilmesi gerekir; önceki modelin aynen kullanılması her zaman uygun değildir.
Malzeme ve Üretim Kalitesi Neden Önemlidir?
Bir ortezin özellikleri yalnızca dış biçimiyle belirlenmez. Kullanılan polimerin özellikleri, baskı yönü, katmanlar arasındaki bağ, doluluk yapısı ve üretim parametreleri cihazın mekanik davranışını etkiler. Katmanlı üretim nedeniyle bir parçanın dayanıklılığı farklı yönlerde değişebilir. Özellikle yük taşıyan veya tekrarlayan kuvvetlere maruz kalan ortezlerde, bu durum tasarım ve doğrulama aşamalarında dikkate alınmalıdır.
Ciltle temas eden yüzeylerin düzgünlüğü, kenarların işlenmesi, temizlenebilirlik ve ısıya dayanım da önem taşır. Yazıcıdan çıkan parça, doğrudan kullanıma hazır bir klinik cihaz olarak kabul edilmemelidir. Gerektiğinde son işlem, pedleme, kayışların eklenmesi, prova ve uyarlama aşamaları tamamlanmalıdır. Ayrıca toplam üretim süresi ve maliyet değerlendirilirken tarama, tasarım, baskı sonrası işlemler ve olası tekrar üretimler birlikte ele alınmalıdır.
Klinik Başarı Nasıl Değerlendirilir?
Üç boyutlu baskıyla üretilen bir ortezin başarısı, yalnızca görünümü veya anatomik uyumuyla ölçülemez. Cihazın hedeflenen desteği sağlaması, uygun hareket kontrolü sunması, basınç dağılımının değerlendirilmesi ve günlük yaşamda kullanılabilir olması gerekir. Kullanıcının cihazı takıp çıkarabilmesi, konforu ve kullanım deneyimi de değerlendirme sürecinin parçalarıdır.
Bu nedenle üç boyutlu baskının her durumda geleneksel üretimden üstün olduğu varsayılmamalıdır. Üretim yöntemi; klinik hedefe, malzeme özelliklerine, mevcut teknik olanaklara ve kullanıcının ihtiyaçlarına göre seçilmelidir.
Ortez ve Protez Eğitiminde Yeni Beceriler
Dijital üretim teknolojileri, Ortez ve Protez Bölümü öğrencileri için üç boyutlu tarama, bilgisayar destekli tasarım, malzeme bilgisi ve kalite kontrol alanlarında yeni öğrenme fırsatları sunmaktadır. Bu becerilerin anatomi, biyomekanik ve klinik değerlendirme bilgisiyle bütünleştirilmesi, kişiye uygun cihazların geliştirilmesini destekleyebilir.
Üç boyutlu yazıcıların ortez alanındaki değeri, kişiselleştirilmiş tasarımların üretilebilmesinde ve gerektiğinde yeniden düzenlenebilmesinde ortaya çıkmaktadır. Bu olanakların güvenilir klinik uygulamalara dönüşmesi ise doğru değerlendirme, uygun malzeme seçimi, üretim kalitesinin doğrulanması ve düzenli kullanıcı takibiyle mümkündür.
KAYNAKÇA
Wang, J. Z., Wojciechowski, E. A., Paine, T., Burns, J., & Cheng, T. L. (2025). Feasibility of designing, manufacturing and delivering 3D printed ankle-foot orthoses: An updated systematic review. Journal of Foot and Ankle Research, 18(4), e70097. https://doi.org/10.1002/jfa2.70097.
Kim, S. J., Kim, S. J., Cha, Y. H., Lee, K. H., & Kwon, J. Y. (2018). Effect of personalized wrist orthosis for wrist pain with three-dimensional scanning and printing technique: A preliminary, randomized, controlled, open-label study. Prosthetics and Orthotics International, 42(6), 636–643. https://doi.org/10.1177/0309364618785725.
Zheng, Y., Liu, G., Yu, L., Wang, Y., Fang, Y., Shen, Y., Huang, X., Qiao, L., Yang, J., Zhang, Y., & Hua, Z. (2020). Effects of a 3D-printed orthosis compared to a low-temperature thermoplastic plate orthosis on wrist flexor spasticity in chronic hemiparetic stroke patients: A randomized controlled trial. Clinical Rehabilitation, 34(2), 194–204. https://doi.org/10.1177/0269215519885174.
Ölçüden Üretime Dijital Bir Süreç
Geleneksel ortez üretiminde ölçü alma, model oluşturma ve malzemeyi şekillendirme aşamaları önemli bir yer tutar. Üç boyutlu baskı temelli iş akışlarında ise uygun durumlarda vücut bölgesinin geometrisi dijital tarama yöntemleriyle elde edilir. Tarama verileri, bilgisayar destekli tasarım yazılımlarında işlenerek ortezin biçimi, kalınlığı, açıklıkları ve bağlantı noktaları düzenlenir. Hazırlanan model, seçilen baskı yöntemi ve malzemeye göre katmanlar hâlinde üretilir.
Bununla birlikte, anatomik yüzeyin taranması tek başına yeterli değildir. Tasarımın, ortezin hangi işlevi yerine getireceği dikkate alınarak hazırlanması gerekir. Eklem hareket açıklığı, kas kuvveti, deformitenin esnekliği ve yük taşıma gereksinimi gibi klinik bulgular, dijital modelin oluşturulmasında belirleyici olmalıdır. Bu nedenle dijital üretim, klinik değerlendirme ve biyomekanik bilgiyle birlikte yürütülmelidir.
Kişiselleştirmenin Sunduğu Olanaklar
Üç boyutlu yazıcılar; el-bilek ortezleri, ayak-ayak bileği ortezleri ve farklı destekleyici cihazların geliştirilmesinde kullanılabilmektedir. Dijital tasarım sayesinde belirli bölgelerde kalınlık artırılabilir, havalandırma açıklıkları oluşturulabilir ve cihazın geometrisi kullanım amacına göre düzenlenebilir. Ancak malzemenin azaltılması veya açıklıkların artırılması, dayanıklılığı etkileyebileceğinden bu değişiklikler mekanik gereksinimlerle birlikte değerlendirilmelidir.
Dijital modelin saklanabilmesi, tasarımın yeniden düzenlenmesini ve gerektiğinde tekrar üretilmesini kolaylaştırabilir. Özellikle anatomik değişikliklerin veya büyümenin izlendiği durumlarda bu özellik yararlı olabilir. Yine de yeniden üretim öncesinde güncel ölçülerin ve klinik ihtiyaçların değerlendirilmesi gerekir; önceki modelin aynen kullanılması her zaman uygun değildir.
Malzeme ve Üretim Kalitesi Neden Önemlidir?
Bir ortezin özellikleri yalnızca dış biçimiyle belirlenmez. Kullanılan polimerin özellikleri, baskı yönü, katmanlar arasındaki bağ, doluluk yapısı ve üretim parametreleri cihazın mekanik davranışını etkiler. Katmanlı üretim nedeniyle bir parçanın dayanıklılığı farklı yönlerde değişebilir. Özellikle yük taşıyan veya tekrarlayan kuvvetlere maruz kalan ortezlerde, bu durum tasarım ve doğrulama aşamalarında dikkate alınmalıdır.
Ciltle temas eden yüzeylerin düzgünlüğü, kenarların işlenmesi, temizlenebilirlik ve ısıya dayanım da önem taşır. Yazıcıdan çıkan parça, doğrudan kullanıma hazır bir klinik cihaz olarak kabul edilmemelidir. Gerektiğinde son işlem, pedleme, kayışların eklenmesi, prova ve uyarlama aşamaları tamamlanmalıdır. Ayrıca toplam üretim süresi ve maliyet değerlendirilirken tarama, tasarım, baskı sonrası işlemler ve olası tekrar üretimler birlikte ele alınmalıdır.
Klinik Başarı Nasıl Değerlendirilir?
Üç boyutlu baskıyla üretilen bir ortezin başarısı, yalnızca görünümü veya anatomik uyumuyla ölçülemez. Cihazın hedeflenen desteği sağlaması, uygun hareket kontrolü sunması, basınç dağılımının değerlendirilmesi ve günlük yaşamda kullanılabilir olması gerekir. Kullanıcının cihazı takıp çıkarabilmesi, konforu ve kullanım deneyimi de değerlendirme sürecinin parçalarıdır.
Bu nedenle üç boyutlu baskının her durumda geleneksel üretimden üstün olduğu varsayılmamalıdır. Üretim yöntemi; klinik hedefe, malzeme özelliklerine, mevcut teknik olanaklara ve kullanıcının ihtiyaçlarına göre seçilmelidir.
Ortez ve Protez Eğitiminde Yeni Beceriler
Dijital üretim teknolojileri, Ortez ve Protez Bölümü öğrencileri için üç boyutlu tarama, bilgisayar destekli tasarım, malzeme bilgisi ve kalite kontrol alanlarında yeni öğrenme fırsatları sunmaktadır. Bu becerilerin anatomi, biyomekanik ve klinik değerlendirme bilgisiyle bütünleştirilmesi, kişiye uygun cihazların geliştirilmesini destekleyebilir.
Üç boyutlu yazıcıların ortez alanındaki değeri, kişiselleştirilmiş tasarımların üretilebilmesinde ve gerektiğinde yeniden düzenlenebilmesinde ortaya çıkmaktadır. Bu olanakların güvenilir klinik uygulamalara dönüşmesi ise doğru değerlendirme, uygun malzeme seçimi, üretim kalitesinin doğrulanması ve düzenli kullanıcı takibiyle mümkündür.
KAYNAKÇA
Wang, J. Z., Wojciechowski, E. A., Paine, T., Burns, J., & Cheng, T. L. (2025). Feasibility of designing, manufacturing and delivering 3D printed ankle-foot orthoses: An updated systematic review. Journal of Foot and Ankle Research, 18(4), e70097. https://doi.org/10.1002/jfa2.70097.
Kim, S. J., Kim, S. J., Cha, Y. H., Lee, K. H., & Kwon, J. Y. (2018). Effect of personalized wrist orthosis for wrist pain with three-dimensional scanning and printing technique: A preliminary, randomized, controlled, open-label study. Prosthetics and Orthotics International, 42(6), 636–643. https://doi.org/10.1177/0309364618785725.
Zheng, Y., Liu, G., Yu, L., Wang, Y., Fang, Y., Shen, Y., Huang, X., Qiao, L., Yang, J., Zhang, Y., & Hua, Z. (2020). Effects of a 3D-printed orthosis compared to a low-temperature thermoplastic plate orthosis on wrist flexor spasticity in chronic hemiparetic stroke patients: A randomized controlled trial. Clinical Rehabilitation, 34(2), 194–204. https://doi.org/10.1177/0269215519885174.